बालकृष्ण, विमान अपहरण र कांग्रेस

यतिबेला बालकृष्ण ढुंगेलको रिहाइले राजनीतिक वृत्तमा अनेक प्रतिक्रिया उब्जिएका छन् । खासगरी गत निर्वाचनवाट नराम्रो हार बेहोरेको कांग्रेसले यसैलाई राजनीतिक मसला बनाउन उद्धत देखिन्छ । यस विषयलाई लिएर संसदमा बोल्दै कांग्रेस नेता गगन थापाले त प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई ‘गणतन्त्रको राजा’ बन्न खोजेको आरोपसम्म लगाउन भ्याए । उता सडकमा कम्युनिष्ट सर्वसत्तावाद आएको भन्दै नेविसंघका पुरुष सदस्यहरुले नांगो जुलुस नै लगाए ।

यसलाई अझ चर्काउन केही मानव अधिकारवादी पनि उत्तिकै कस्सिएका छन् । नेपालमा देशी विदेशी प्रायोजनमा युद्धक‍ो बेला शान्तिको खेती र शान्तिको बेला युद्धको खेती गर्ने प्रवृत्ति नयाँ होइन । अहिले फेरि त्यही प्रवृत्तिले टाउको उठाउन खोज्दैछ । यस खालको प्रवृत्तिबाट सबैले सचेत हुन जरुरी छ ।
के हो बालकृष्ण प्रकरण ?

बालकृष्ण ढुंगेल कुनै आवारा, गुण्डा, हत्यारा होइनन् । उनी अब्बल राजनीतिक वैचारिक क्षमता भएका एक संघर्षशील नेता हुन् । उनी एक सिद्धहस्त साहित्यिक ब्यक्तित्व पनि हुन् । २०६४ सालको संविधानसभा चुनावमा ओखलढुंगाबाट निर्वाचित सभासद पनि हुन् । हो हिजो उनी तत्कालीन नेकपा (माओवादी) द्वारा सन्चालित जनयुद्धमा सामेल भएका थिए । उनले प्रचण्डले जस्तै जनयुद्धको आफ्नो हिस्सामा परेको भागको राजनीतिक नेतृत्व अवश्य गरेका थिए । उनी संलग्न जनयुद्धलाई अग्रगामी परिवर्तनका लागि गरिएको सशस्त्र संघर्षको रुपमा स्वयं संविधानले नै स्वीकार र सम्मान गरिसकेको छ ।

सुरेन्द्र बस्नेत

शान्तिप्रक्रिया पछि जनयुद्ध अथवा सशस्त्र संघर्षका क्रममा भएका सबै घटनालाई विस्तृत शान्ति सम्झौताको मर्मअनुसार सत्यनिरूपण तथा मेलमिलाप आयोग मार्फत निरुपण गर्ने प्रावधान राखिएको छ । शान्ति प्रक्रिया पछि बालकृष्णलाई मुद्दा पर्‍याे । यसैअनुसार होला भनेर उनले आफूविरुद्धको मुद्दाको फलो नै गरेनन् । संविधानको मर्म र परिवर्तनको स्पिरिट राम्रोसँग आत्मसात नगरिसकेको अदालतले उनलाई अन्यायपूर्वक जेल सजाय तोक्यो । जसले गर्दा उनी आठ वर्ष जेल बसिसकेका छन् । आफूजस्तै अरु साथीहरू मन्त्री बनेर झण्डा हल्लाउँदै गर्दा उनी जेलको छिँडीमा बसे । उनले तोकिएकोमध्ये ४० प्रतिशत कैद पनि भुक्तान गरिसकेका छन् । संविधानअनुसार ४० प्रतिशत जेल भुक्तान गरेको ब्यक्तिलाई राष्ट्रपतिले आम माफी दिन पाइन्छ ।

शान्ति सम्झौताअनुसार जेल नै बस्नु नपर्ने ब्यक्ति अदालतको अपब्याख्याका कारण त्यत्तिका समय जेल बसिसकेका छन् । यसबीचमा जनयुद्धको राजनीतिक नेतृत्व गरेका कोही नेताहरु प्रधानमन्त्री भए, कोही उपराष्ट्रपति भए, कोही सभामुख भए । कयौं मन्त्री भए, कयौं सांसद भए । तर उही प्रकृयाबाट गुज्रिएका बालकृष्ण भने आफैंले लडेर ल्याएको गणतन्त्रमा आफैं बन्दी भए । यो परिघटना आफैंमा इतिहासको एउटा मजाक थियोे ।

सशस्त्र संघर्षप्रति संवैधानिक दृष्टि

बालकृष्ण ढुंगेलको विषयमा प्रवेश गर्नुअघि नेपालको संविधानतर्फ एक दृष्टि लगाउनु बाञ्छनीय हुन्छ । नेपालको संविधान (२०७२) को प्रस्तावनाको तेस्रो अनुच्छेदमा ‘राष्ट्रिय हित, लोकतन्त्र र अग्रगामी परिवर्तनका लागि नेपाली जनताले पटकपटक गर्दै आएका ऐतिहासिक जनआन्दोलन, सशस्त्र संघर्ष, त्याग र वलिदानको गौरवपूर्ण इतिहासलाई स्मरण तथा सहिद र वेपत्ता एवम् पीडित नागरिकलाई सम्मान गर्दै…’ भनेर शव्दावली उल्लेख छ । यो अनुच्छेदले नेपालमा अग्रगामी परिवर्तनका लागि जनआन्दोलन मात्र होइन सशस्त्र संघर्षसमेत भएको थियो र त्यो संघर्षमा त्याग र वलिदानका गौरवपूर्ण गाथाहरु कोरिएको थियोे भन्ने कुरालाई स्पष्ट गर्दछ ।

त्यतिमात्र होइन त्यसक्रममा कयौं मानिसहरु सहिद र वेपत्ता भएको तथ्यलाई पनि यसले स्पष्ट रुपमा उजागर गरेको छ । यसरी हेर्दा यो संविधान जनआन्दोलन र जनयुद्धको समिश्रणको जगबाट जन्मिएको हो भनेर सहजै बुझ्न सकिन्छ । स्मरण रहोस् यो संविधान जारी गर्ने बेला मुलुकमा नेपाली कांग्रेस संविधानसभाको सबैभन्दा ठूलो दल थियोे। प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा कांग्रेसकै पार्टी सभापति सुशील कोइराला विराजमान थिए ।
कांग्रेसले आफूले नेतृत्व गरेर जारी गरेको दावी गर्ने संविधानको धारा २७६ को माफी सम्वन्धि प्रावधान पनि हेरौं । त्यहाँ लेखिएको छ, ‘राष्ट्रपतिले कुनै अदालत, न्यायिक वा अर्धन्यायिक निकाय वा प्रशासकीय पदाधिकारी वा निकायले गरेको सजायलाई कानुन बमोजिम माफी, मुल्तवी, परिवर्तन वा गर्न सक्नेछ ।’ यसअनुसार एघारौं गणतन्त्र दिवसको दिन बालकृष्ण ढुंगेल मात्र नभइ आठ सय १६ जना बन्दी र कैदी रिहा भएका छन् । यो बालकृष्ण माथिको अतिरिक्त न्याय हैन । उनलाई त शान्ति सम्झौता विपरीत अनाहकमा आठ वर्ष थुनिएको छ ।

इतिहासमा सुशीलः विमान अपहरणका नायक

इतिहास साक्षी छ कुनैवेला कांग्रेसले राज्यसत्ताका विरुद्ध हतियार उठाएको थियोे । राज्यको सेनाविरुद्ध लड्न मुक्ति सेनाको नाममा समानान्तर सेना बनाएको थियोे । सशस्त्र संघर्षको नेतृत्व गरेको थियोे । संस्थापक नेता वीपी कोइरालाको निर्देशनमा सुशील कोइरालाले विमान अपहरणको प्रत्यक्ष नेतृत्व गरेका थिए । पछिल्लो कालखण्डमा राजा ज्ञानेन्द्रले सैन्य बलमा शासन हातमा लिएपछि फौजी कारवाही चर्काउन गिरिजाप्रसादले प्रचण्डसँग विशेष अपिल गरेका थिए ।

दुनियाँलाई थाहा छ विस्तृत शान्ति सम्झौताको एक प्रमुख हस्ताक्षरकर्ता तत्कालीन नेपाली कांग्रेसका सभापति गिरिजाप्रसाद कोइराला हुन् । नेपालको वर्तमान संविधान जारी गर्ने बेला सुशील कोइराला प्रधानमन्त्री थिए भन्ने माथि नै चर्चामा भैसकेको छ । यस हिसाबले शान्ति प्रकृयाका संवेदनशीलताप्रति नेपाली कांग्रेस अलि बढी नै गम्भीर हुनुपर्ने हो । तर निर्वाचनमा लज्जास्पद पराजय तथा तत्कालीन एमाले र माओवादी एकताले होसहवास गुमाएको कांग्रेस यस सवालमा पटक्कै गम्भीर देखिएन । अहिलेको कांग्रेस वीपी र गिरिजाप्रसाद कोइरालाको उत्तराधिकारी त हुन सकेन नै, सुशील कोइरालाको उत्तराधिकारी हुने पनि लक्षण देखाएन । कांग्रेसको पछिल्लो दुःख यसैको परिणाम हो ।

यदि शान्ति प्रक्रियालाई लत्याउने हो भने सबैभन्दा पहिला हालका कांग्रेस सभापति एवम् पूर्व प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको हातमा हत्कडी लाग्छ । यो कुरा कांग्रेसी मित्रहरुले बुझ्नुपर्छ । माओवादीका नाममा हजारौंको हत्या गर्ने कामको अगुवाइ सबैभन्दा धेरै देउवाले नै गरेका छन् । उनले नै माओवादी जनयुद्ध दबाउन संकटकाल मात्रै लगाएनन् माओवादी नेताहरुको टाउकोको मूल्यसमेत तोके । यदि देउवा र तत्कालीन सरकार सञ्चालनको महत्वपूर्ण स्थानमा रहेकाहरु बालकृष्ण ढुंगेल जस्तै एक–एक गरेर थुनिनुपर्‍याे भने जेलका कोठाहरु भरिन समय लाग्दैन । अनि शान्ति प्रक्रिया कहाँ पुग्छ ?

त्यसैले आज सडकमा नांगा बाबा जस्तै उत्रिएका युवा साथीहरूले पनि एकपटक गम्भीर भएर सोच्नुस् त ! कतै तपाईंहरु आफ्नै पार्टी सभापतिलाई जेल पठाउने बाटो त खन्दै हुनुहुन्न ? प्रश्न विचारणीय छ ।

सत्यनिरूपण तथा मेलमिलापको बाटो

हजारौंको वलिदानबाट मुलुक नयाँ ठाउँमा आइपुगेको छ । ऐतिहासिक संविधानसभाबाट नयाँ संविधान जारी भएको छ । दशक लामो सशस्त्र संघर्ष अन्त्य भएको छ । जनताले शान्तिको श्वास फेर्न पाएका छन् । मुलुक अब विकास र समृद्धिको नयाँ अध्यायमा प्रवेश गर्दैछ । त्यसैले अबको समय नवनिर्माणमा जुट्ने समय हो । यसका निम्ति सत्यनिरूपण तथा मेलमिलाप आयोगको माध्यमबाट युद्धका घाउहरुमा मल्हमपट्टि लगाउंदै जानुपर्छ । शान्ति प्रक्रियाका संवेदनशीलतालाई नजरअन्दाज गरी युद्ध चर्काउन उद्धत युद्ध सरदारहरुको उक्साहटमा बहकिनु हुँदैन । त्यसैले बालकृष्ण ढुंगेलको विषयलाई यहि परिप्रेक्ष्यमा बुझ्नु पर्दछ । शान्ति प्रकृयाका संवेदनशील विषयलाई सस्तो राजनीतिक प्रोपोगान्डाको विषय बनाउनु हुँदैन ।

(बस्नेत नेकपा सम्वद्ध अखिल क्रान्तिकारीका वरिष्ठ उपाध्यक्ष हुन् ।)

Comments (27)

  1. I was able to find good info from your articles.

  2. Hello, Neat post. There is an issue along with your site in web explorer, might
    test this? IE still is the marketplace leader and a big section of other people will miss your magnificent writing because of this problem.

  3. I am sure this paragraph has touched all the internet people, its really really nice piece of writing on building up new web site.

  4. I know this web site gives quality based articles and extra
    stuff, is there any other web page which provides such stuff in quality?

  5. Piece of writing writing is also a fun, if you be familiar
    with then you can write or else it is complicated to write.

  6. Hi to all, the contents present at this website are
    in fact remarkable for people knowledge, well, keep up
    the nice work fellows.

  7. Hi, I do believe this is a great website.
    I stumbledupon it 😉 I’m going to come back yet again since i have book-marked it.
    Money and freedom is the greatest way to change, may you be rich and continue to help other people.

  8. Awesome! Its genuinely remarkable article, I have got much clear idea about from this piece of writing.

  9. Way cool! Some very valid points! I appreciate you penning this article plus the
    rest of the site is also very good.

  10. Heya i’m for the primary time here. I came across this board and I to find It
    truly useful & it helped me out much. I am hoping to provide one thing back and help others like you aided me.

  11. Hello, thank you in spite of tidings! I repost in Facebook

  12. I truly love your website.. Excellent colors & theme.
    Did you develop this amazing site yourself? Please reply
    back as I’m trying to create my own blog and would like to learn where you got this from
    or what the theme is called. Thanks!

  13. Howdy this is kind of of off topic but I was wondering
    if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.

    I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be greatly appreciated!

  14. First off I want to say awesome blog! I had a
    quick question in which I’d like to ask if you do not mind.
    I was interested to find out how you center
    yourself and clear your head prior to writing. I’ve had a difficult
    time clearing my mind in getting my ideas out there.
    I truly do enjoy writing but it just seems like the first
    10 to 15 minutes are usually wasted just trying to figure out how
    to begin. Any recommendations or tips? Many thanks!

  15. hello!,I love your writing very so much! percentage we keep up a correspondence extra approximately your post on AOL?

    I require an expert in this space to solve my problem. Maybe that is you!
    Looking forward to look you.

  16. Hey there! I know this is kinda off topic but I’d figured I’d
    ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest authoring a blog post or vice-versa?
    My site discusses a lot of the same subjects as yours and I believe
    we could greatly benefit from each other. If you might be interested feel free
    to shoot me an e-mail. I look forward to hearing from you!
    Terrific blog by the way!

  17. Hello, blame you in regard to information! online viagra http://viapwronline.com I repost in Facebook.
    hims viagra

  18. Right here is the perfect site for everyone who wants
    to understand this topic. You know a whole lot its almost hard to argue
    with you (not that I really will need to…HaHa).
    You certainly put a new spin on a topic which has been written about
    for ages. Wonderful stuff, just great!

  19. Hello, notice you http://cialisxtl.com in favour of facts! cialis ingredient
    canadian viagra

  20. Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it.

    Look advanced to far added agreeable from you! However,
    how can we communicate?

  21. It’s genuinely very complex in this busy life to listen news on Television, so I just use web for
    that reason, and get the hottest information.

  22. Cialis $200 cialis coupon real cialis without a doctor’s prescription

  23. Howdy! I could have sworn I’ve been to this blog before but after checking through some of the post
    I realized it’s new to me. Anyways, I’m definitely glad I
    found it and I’ll be book-marking and checking back frequently!

  24. Hi, constantly i used to check web site posts here
    in the early hours in the morning, since i enjoy to
    learn more and more.

  25. Cialis cialis erection penis cialis without a doctor prescription

  26. Cialis cialis pills cialis coupons 2019

  27. If some one wants expert view about blogging afterward i recommend him/her to visit this weblog, Keep up the nice work.

Comment here